2026 жылдың қаңтар айында Қаржылық мониторинг агенттігінде өткен кеңесте Мемлекет басшысы кәсіпкерлер қызметіне заңсыз араласу фактілеріне қатаң баға берді. Президент барлық құқық қорғау органдары заңды бизнеске заңсыз кедергі келтіру мемлекеттік мүдделерге қарсы ауыр қылмысқа тең екенін түсінуі тиіс екенін атап өтті.

Сондай-ақ ол заңды кәсіпкерлік қызметті бұғаттау, қысым көрсету немесе өкілеттіктерді жеке пайда үшін пайдалану фактілері расталған жағдайда заңға сәйкес ең қатаң шаралар қолданылып, жауапкершілікке тартылатынын ескертті.

Негізінде, Мемлекет басшысы адал бизнесті қорғау ұлттық мүдделер мен елдің инвестициялық қауіпсіздігі мәселесі екенін нақты көрсетті. Осыған байланысты құқық қорғау органдарының кәсіпкерлермен өзара іс-қимыл тәсілдерін қайта қарау және теңгерімді қамтамасыз ету тапсырылды. Шектеу шаралары тек ерекше жағдайларда және құқық бұзушылықтың сипатына сай қолданылуы тиіс.

Сонымен қатар бизнестің жауапкершілігі де атап өтілді: мемлекет заң талаптарын, салық тәртібін қатаң сақтауды және алаяқтық схемаларға жол бермеуді күтеді. Бұл ретте құқық бұзушылықтарға қарсы күрес заңды бизнеске қысым көрсетуге негіз болмауы тиіс.

Президент ұсынған тәсілдер бақылаушы органдардың тексеру жүргізу заңдылығы мен процессуалдық әрекеттерімен тікелей байланысты. Себебі дәл осы рәсімдік бұзушылықтар көбінесе кәсіпкерлерге негізсіз қысым көрсетуге себеп болады.

2024 жылдың сәуір айында біз «Бизнесті заңсыз тексерулерден қалай қорғауға болады» атты материал жариялаған болатынбыз. Онда кәсіпкерлердің құқықтары, тексерушілердің міндеттері және мемлекеттік органдардың әрекеттеріне шағымдану тетіктері жан-жақты қарастырылған. Негізгі қағидаларды еске саламыз.

Тәжірибе көрсеткендей, тексерулердің басым бөлігі заң бұзушылықтарды анықтаумен және санкциялар қолданумен аяқталады. Алайда тексерушілер тарапынан кеткен бұзушылықтар тексеру нәтижелерін даулауға негіз бола алады.

Егер мұндай бұзушылықтар елеулі деп танылса, бұл тексеруді жарамсыз деп тануға және оның барлық нәтижелерін жоюға әкеледі. Бұл норма ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 156-бабында бекітілген. Аталған бапқа сәйкес тексерудің жарамсыздығы жоғары тұрған мемлекеттік орган немесе сот арқылы анықталуы мүмкін.

Сонымен қатар, тексерудің дұрыс ұйымдастырылмауы лауазымды тұлғаның ҚР Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 175-бабына сәйкес әкімшілік жауапкершілікке тартылуына әкеп соғуы мүмкін. Бұл рәсімдерді қатаң сақтаудың маңыздылығын көрсетеді.

Кәсіпкерлер тексеру рәсімдерінің сақталуын мұқият бақылап, тексерушілердің келесі әрекеттеріне назар аударуы қажет:

• Тексеруді тағайындау туралы актіні, қажет болған жағдайда мерзімді ұзарту туралы актіні және уәкілетті органда тіркелген тексеру парағын табыстау. Тіркеуді құқықтық статистика және арнайы есептер порталында тексеруге болады:
  https://qamqor.gov.kz/check
• Қызметтік куәлікті немесе сәйкестендіру картасын көрсету
• Қажет болған жағдайда режимдік объектілерге кіруге рұқсаттың болуы
• Объект талаптарына сәйкес медициналық рұқсаттың болуы
• Тексеру барысында алынған құжаттар мен ақпараттың сақталуын қамтамасыз ету
• Тексеру нысанына қатысы жоқ талаптар мен сұраулардың болмауы
• Тек тексеру парағында көрсетілген талаптарды ғана тексеру
• Тексеру нысанынан тыс құжаттар мен мәліметтерді талап етуге тыйым салу
• Өнім үлгілерін тек тиісті акт рәсімделген жағдайда ғана алу
• Алынған ақпараттың құпиялылығын сақтау

Айта кету керек, бұл мақалада тексеру қызметінің тек жекелеген аспектілері ғана қарастырылған.

Кәсіпкерлерге қосымша түрде келесі құжаттарды зерделеу ұсынылады:

• ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 13-тарауы (бақылау мен тексерулерді ұйымдастыру тәртібі)
• ҚР Кәсіпкерлік кодексінің 157-бабы және 29-тарауы (бақылаушы органдардың әрекеттеріне шағымдану тәртібі)
• «Прокуратура туралы» ҚР Конституциялық заңының 17–19-баптары (прокурорлық қадағалау)
• ҚР Бас прокурорының 17.01.2023 ж. №32 бұйрығымен бекітілген қағидалар (прокурорлық қадағалауды ұйымдастыру)

Осы нормаларды терең білу кәсіпкерлерге өз құқықтарын тиімді қорғауға және бақылаушы органдардың заңсыз әрекеттеріне жедел әрекет етуге мүмкіндік береді.

Бұл жарияланымды дайындау кезінде «ЮРИСТ» ақпараттық жүйесінің материалдары пайдаланылды.