1-бөлім

Қаржылық мониторинг агенттігінің деректеріне сәйкес, 2019–2022 жылдар аралығында Қазақстанда 73 жасырын казино жойылып, 2 280 ойын терминалы тәркіленген. Оның ішінде биыл ғана 19 заңсыз игорлық мекеме мен 111 ойын терминалы анықталған.

Сонымен қатар, Агенттік заңсыз игорлық қызмет белгілері бар сайттар мен әлеуметтік желілердегі аккаунттарға тиесілі 3 мыңнан астам сілтемені бұғаттады. Бұл нені білдіреді? Қазақстанда ойнауға ниетті адамдар жеткілікті, алайда заңды казино мен ойын автоматтары залдарының саны бұл сұранысты қанағаттандыруға жеткіліксіз.

Өкінішке қарай, жасырын игорлық бизнес өкілдерінің нақты қанша табыс тапқаны жөнінде ашық дереккөздерде толық есеп жоқ. Алайда бірнеше мысал келтіруге болады. Мәселен, 2022 жылы Алматы қаласында Lotomatic компаниясының лотерея терминалдары ретінде жасырылған сегіз ойын автоматы тәркіленді. Бұл заңсыз терминалдар толықтай автономды режимде жұмыс істеп, жас шектеулерін мүлде сақтамаған. Сараптамалық деректерге сүйенсек, олардың жылдық заңсыз табысы шамамен 54 млрд теңгені құраған.

Макинск қаласында бір кәсіпкер сауда үйіне екі ойын автоматын орнатып, олардан 41 млн теңгеден астам табыс тапқан. Ал Астанада екі азамат әртүрлі нүктелерге 23 ойын автоматын қойып, 10,2 млн теңге көлемінде заңсыз кіріс алған. Мұндай мысалдарды жалғастыра беруге болады. Әрине, бұл сомалардың бірде-бірінен салық төленбеген.

2-бөлім

Иә, мұндай заңсыз қызметпен күрес жүргізу, сөзсіз, қажет — заң сақталуы тиіс. Алайда жүйелі себептерді анықтамай, тек заңсыз нүктелердің көптігі мен оларды жедел-іздестіру шаралары арқылы әшкерелеумен шектелу — жел диірмендерімен күрескен Дон Кихотты еске салады. Неліктен заңсыз нысандар көбейіп, ал заңды игорлық мекемелердің саны артпай отыр деген сұраққа жауап ізделмей келеді.

XIX ғасырда жазушы Антон Чехов: «Тазалық — жинаған жерде емес, қоқыс тасталмайтын жерде болады», — деген еді. Бұл жағдайда «қоқыс тастап отырған» — белгілі бір мемлекеттік шенеунік секілді. Гемблинг операторларымен салық жүктемесін ақылға қонымды деңгейге дейін төмендету жөнінде келіссөздер жүргізуге құлықсыздық, лицензиялардың қымбаттығы, заңсыз тексерулер, қолданыстағы лицензияларды тоқтата тұру туралы заңдылығы күмәнді сот шешімдері, жарнаманы шектеуге деген ұмтылыс — мұның бәрі туралы біз бұған дейін де жазғанбыз.

Мүмкін, осы факторлардың жиынтығы заңсыз игорлық бизнестің дамуын «ынталандырып» отырған болар. Миллиардтаған кіріс әкелуге қабілетті саланы дамытуға қатысты мемлекет тарапынан көзқарас өзгеше емес, тіпті біртүрлі деуге келеді.